Σάββατο, Απριλίου 28, 2012

Απολογία τακτικιστή

Και ποιος ενδιαφέρεται; Κανείς ίσως και γιατί άλλωστε...

Αυτή είναι μια ανάρτηση για τους φίλους στο twitter. Σε 140 χαρακτήρες, δεν μπορώ να εξηγήσω τη βασική μου θέση. Οπότε, καταφεύγω εδώ, κι όποιος θέλει ας μου απαντήσει (ή ας με βρίσει - όλα καλοδεχούμενα είναι) στα σχόλια.

Δεν θα επιχειρηματολογήσω γιατί θα καταψηφίσω ΠΑΣΟΚ, ΝΔ, ΛΑΟΣ, ΔΗΜΑΡ και τα λοιπά κόμματα το μνημονίου. Απλώς το θεωρώ περιττό να αναλωθώ σε μια τέτοια επιχειρηματολογία για τα προφανή.

Εδώ θέλω να εξηγήσω γιατί θα ψηφίσω ΣΥΡΙΖΑ και όχι ΑΝΤΑΡΣΥΑ. Τουλάχιστον σ' αυτές τις εκλογές.

Καταρχήν, δεν ήταν μια απόφαση εύκολη. Για κάποιον που δεν είναι μαρξιστής, ποια είναι άραγε τα κριτήρια για να επιλέξει ένα κόμμα της Αριστεράς;

Να εξηγήσω καταρχήν το «δεν είμαι μαρξιστής».
Δεν σημαίνει ότι αρνούμαι την μαρξιστική ανάλυση, αλλά ότι δεν την ενστερνίζομαι άκριτα και σε καμιά περίπτωση δεν θεωρώ ότι ο ιστορικός υλισμός αποτελεί υπερ-εργαλείο ερμηνείας όλων των κοινωνικών φαινομένων. Αντίθετα, ακολουθώντας την συστημική θεώρηση στη σύγχρονη εκδοχή της, θεωρώ ότι μια θεωρία νοήματος είναι περισσότερο αποδοτική από μια οικονομική θεωρία. Έχω δηλαδή μια διάσταση και με τη μαρξιστική θεωρία και με τη φιλελεύθερη, προσεγγίζοντας τα κοινωνικά φαινόμενα όχι μονοσήμαντα αιτιοκρατικά αλλά και τελεολογικά.
Θεωρώ δηλαδή ότι τα κοινωνικά συστήματα λειτουργούν με βάση προσδοκίες που αναδύονται από τη συνεχή διάδραση με το περιβάλλον τους και δεν περιορίζονται στη «ταξική συνείδηση». Το ερώτημα εξάλλου «γιατί η ταξική συνείδηση δεν είναι δεδομένη», δεν απαντάται από τους μαρξιστές θεωρητικούς καθόλου ικανοποιητικά. Περιορίζονται να τονίζουν ότι αυτός ακριβώς είναι ο ρόλος του «πολιτικού υποκειμένου» - να διδάξει στους εργαζόμενους δηλαδή μια θεωρία. Αυτό βεβαίως, δεν απαντάει στο προφανές ερώτημα γιατί η ταξική συνείδηση δεν αναδύεται αφ' εαυτής εάν η ταξική πάλη είναι το βασικό ιστορικό φαινόμενο. Η δικαιολογία (εν πολλοίς ορθή) ότι η άρχουσα τάξη με διάφορα ιδεολογήματα παραπλανά το προλεταριάτο, απλώς επιβεβαιώνει ότι η ισχύ των ιδεολογημάτων (του νοήματος δηλαδή), είναι μεγαλύτερη από εκείνη της «ταξικής συνείδησης».
Και πάλι, δεν αρνούμαι ότι υπάρχουν ανταγωνιστικά ταξικά συμφέροντα. Αλλά αρνούμαι ρητά ότι μόνον αυτά καθορίζουν τη μορφή του κόσμου και την αντίληψη μας γι' αυτόν.

Ο φιλελευθερισμός από την άλλη, όπως τουλάχιστον εκφράστηκε από τον Hayek, πέφτει στην ίδια ακριβώς παγίδα: περιορίζεται σε μια ανάλυση με βάση το κέρδος και τελικά αποτυγχάνει εκεί ακριβώς που αποτυγχάνει και ο μαρξισμός: στην ικανοποιητική ερμηνεία των κοινωνικών φαινομένων.

Δεν θα αναλύσω γιατί κλίνω περισσότερο (αν και κριτικά) προς την μαρξιστική προσέγγιση. Πάντως, όχι για λόγους ηθικής (δεν μπερδεύω την ηθική με την θεωρία), όσο για λόγους πολύ πρακτικούς: η κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη ελευθερία απ' ό,τι το φιλελεύθερο μοντέλο και κατά συνέπεια να επιτρέψει την παραγωγή νοήματος σε μια πολύ ευρύτερη κλίμακα, απ' ό,τι η ατομική ιδιοκτησία.

Εν πάση περιπτώσει, στο θέμα μας, δηλαδή στις εκλογές.

Η θέση του ΣΥΡΙΖΑ, όπως εκφράστηκε από τον Παπαδημούλη στην αρχή, για μένα δεν ήταν καθόλου ικανοποιητική. Η άκριτη προσκόλληση στο ιδεολόγημα της «Ευρώπης των λαών» την ώρα που η πραγματικότητα - και μάλιστα επίμονα - λέει κάτι άλλο, δείχνει μια καθαρά φοβική (τουλάχιστον) στάση απέναντι στην ανάγκη να δει ο ΣΥΡΙΖΑ τα νέα δεδομένα: η Δημοκρατία έχει αλωθεί πανηγυρικά από τις αγορές, βρίσκεται στο καναβάτσο και οι εγγυητές της - οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις - την ποδοπατάν επιδεικτικά. Η θέση ότι «οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι συντηρητικές» (κι άρα γι' αυτό υποφέρουμε) είναι απαράδεκτη: η Δημοκρατία δεν μπορεί να εξαρτάται από τις διαθέσεις των κυβερνώντων. Αν ισχύει αυτό το επιχείρημα, τότε βεβαίως βρισκόμαστε σε εποχές πριν την Γαλλική Επανάσταση - όποιος δεν το αντιλαμβάνεται δεν έχει στοιχειώδη πολιτειακή παιδεία και δεν ξέρει τι σημαίνει «Σύνταγμα».
Την ώρα που η Δημοκρατία είναι πρακτικά νεκρή, την ώρα δηλαδή που το οικονομικό σύστημα, από εργαλείο του πολιτικού συστήματος, μετατρέπεται σε εργαλείο του χρηματοπιστωτικού συστήματος,  η Παπαδημούλεια εμμονή στο € είναι πολιτικά ύποπτη - τουλάχιστον. Εκτός κι αν ο Παπαδημούλης είναι εντελώς βλάκας (που αμφιβάλλω).

Από την άλλη, η θέση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ, είναι από την αρχή σαφής και κρυστάλλινη: Δημοκρατική κυβέρνηση - έξοδος από το € και συνακόλουθα από την ΕΕ (για να μπορεί να ασκηθεί μακροοικονομική πολιτική) - εθνικοποίηση των τραπεζών και βασικών παραγωγικών μονάδων (για να μαζευτεί το χρηματοπιστωτικό σύστημα) - μονομερής διαγραφή του χρέους. Συμφωνώ απόλυτα σε όλα τα σημεία.
Και εκεί που διαφωνώ, η θέση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ για ανοικτή συζήτηση όλων των διαφορετικών απόψεων, αλλά και η στάση στην πράξη στελεχών της που γνωρίζω προσωπικά, με έχουν πείσει ότι μπορούν να ακούσουν, κι ακόμα να δεχτούν τεκμηριωμένες απόψεις που παραβιάζουν τον συνήθη δογματισμό των μαρξιστικών δομών.

Άρα, η λογική θέση θα ήταν να ψηφίσω ΑΝΤΑΡΣΥΑ και πράγματι, αυτή ήταν η επιλογή μου, μέχρι τη συνέντευξη Τσίπρα στο tvxs.gr (σημειώστε επίσης ότι ο Παπαδημούλης «μυστηριωδώς» τις τελευταίες μέρες «εξαφανίστηκε»). Εκεί λοιπόν, είδα μια λύση στο πρόβλημα της «χαμένης ψήφου» που ομολογώ ότι με βασάνιζε (αν και λίγο).

Αναμφίβολα, η θέση μου είναι «οπορτουνιστική» (τυχοδιωκτική).
Αλλά, να η απολογία μου: αν ο Τσίπρας σοβαρολογεί ότι δεν θα διστάσει να βγει από το €, τότε όλα καλά. Αν όμως δεν σοβαρολογεί κι ετοιμάζεται για μεγαλοπρεπή κωλοτούμπα, τότε θα βρεθεί αντιμέτωπος με τις προσδοκίες ενός μεγάλου μέρους του λαού, που ο ίδιος ο ΣΥΡΙΖΑ αυτή την ώρα εκτρέφει.
Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ προεξοφλεί την κωλοτούμπα ΣΥΡΙΖΑ, την «ρεφορμιστική στροφή».
Εγώ πάλι, όχι. Συμφωνώ μεν ότι η ΕΕ ούτε καν θα δεχθεί να συζητήσει οποιαδήποτε ελάφρυνση από τις πλάτες του Ελληνικού λαού, πόσο μάλλον «αναστολή πληρωμών». Αλλά, από την άλλη, δε θεωρώ την επανάληψη του φαινομένου «ΠΑΣΟΚ 1981» εύκολη υπόθεση. Την εποχή εκείνη, κάθε μέτρο προς μια δημοκρατική κατεύθυνση (και υπήρξαν τέτοια από την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ 1981-1985) εθεωρείτο σημαντικό βήμα. Σήμερα, η κατάσταση είναι τελείως διαφορετική: το δίλημμα, είναι δίλημμα επιβίωσης. Πλατιά λαϊκά στρώματα κινδυνεύουν με αφανισμό, δομές όπως το κοινωνικό κράτος ή και το ίδιο το Σύνταγμα κινδυνεύουν. Δεδομένες ρυθμίσεις, όπως το 8ωρο, ο κατώτατος μισθός, η κοινωνική ασφάλιση, έχουν εντελώς εξανεμισθεί.
Με δυο λόγια, δεν εκτιμώ ότι υπάρχουν περιθώρια ελιγμών. Κάθε κίνηση υπαναχώρησης από πλευράς ΣΥΡΙΖΑ (αν φυσικά πάρει εξουσία στα χέρια του), νομίζω ότι θα πυροδοτήσει απρόβλεπτες και βιαιότατες εξελίξεις, ενώ θα εξαφανίσει τον ΣΥΡΙΖΑ (κι όλες τις «συνιστώσες») δια παντός. Βλέπω λοιπόν, πολύ δύσκολο για τον ΣΥΡΙΖΑ να επιχειρήσει μια τέτοια κωλοτούμπα.

Μ' αυτή λοιπόν την λογική θα ψηφίσω ΣΥΡΙΖΑ - σαν κίνηση τακτικής. Αν αποδώσει, έχει καλώς. Αν όχι, αναλαμβάνω την προσωπική μου ευθύνη. Είτε έτσι είτε αλλιώς, θα τα πούμε στους δρόμους (τους οποίους εξάλλου δεν έπρεπε ποτέ να έχουμε εγκαταλείψει ).

Υ.Γ. Για το ΚΚΕ δε σχολιάζω. Υποφέρω από αλλεργίες λόγω άνοιξης.

Σάββατο, Απριλίου 21, 2012

Το τραγούδι στο πλοίο για την εξορία

Η κυρά - Μαρίτσα ήτανε γύρω στα 65-70 όταν της είχα πάρει εκείνη τη συνέντευξη, με αφορμή ένα αφιέρωμα στην 21η Απριλίου 1967.
Η ζωή της, μια συνεχής προσήλωση στην ανθρωπιά. Κομμουνίστρια, μέλος του ΚΚΕ αρχικά, της ΕΔΑ παράλληλα, από το 1968 του ΚΚΕ εσ. Εξορία, και μετά ξανά εξορία. Και, από το 1974, ξανά στη σκληρή δουλειά να στηρίξει τη κόρη της, που πολύ την είχε στερηθεί.

Τη μαζεύουν το ξημέρωμα της 21 του Απρίλη του 1967 και την οδηγούν με δεκάδες άλλους, στην Ασφάλεια της Μυτιλήνης. Μαζί κι ο άντρας της. Το παιδί, πέντε χρόνων, μένει μόνο του στο σπίτι - το αναλαμβάνουν οι γείτονες. Ούτε που φαντάζονταν για πόσο καιρό θα κράταγε το "έχε το νου σου στο παιδί μέχρι να γυρίσω".

Στην Ασφάλεια, ο διοικητής προσπαθεί να την "συνετίσει":

- Είσαι μέλος της ΕΔΑ;
- Ναι.
- Και γιατί;
- Εργάτρια είμαι, το συμφέρον μου είναι με την ΕΔΑ.
- Και δε μπορούσε η ΕΡΕ δηλαδή να προστατέψει το συμφέρον σου;
- Όχι.
-... Χμ, άμα σ' αφήσουμε να φύγεις, θα ξαναπάς στην ΕΔΑ;
- Υπάρχει ακόμα ΕΔΑ;
- Όχι!
- Ε, αφού δεν υπάρχει, πως θα πάω;
- Ε, άμα υπήρχε, θα ξαναπήγαινες;
- Άμα υπήρχε, ναι, θα ξαναπήγαινα.
- Πουτάνα!

Τη χαστουκίζει και κείνη πέφτει στο πάτωμα. Η κορούλα, που είχε πάει να την δει, τρέχει και την αγκαλιάζει κλαίγοντας.

- "Μεροπέλλι [Μερόπη], τρέχα σπίτι και κάψε τα χαρτιά που είναι πάνω απ' τη ντουλάπα και μη μιλήσεις σε κανένα", ψιθυρίζει στ' αυτί του παιδιού.

Η μικρή, γυρνάει σπίτι μόνη και τα καίει στην αυλή. Οι κατάλογοι με τα ονόματα όλων όσων είχαν προσφέρει οικονομική συνδρομή στην ΕΔΑ, εξαφανίζονται. Γυρίζει στη μάνα της και της λέει ότι "όλα εντάξει". Είναι η τελευταία τους συνάντηση για πολύ καιρό.

- "Ήρθαν φορτηγά να μας φορτώσουν. Ο Χρήστος [ο άντρας της] νόμιζε ότι μας πάνε για εκτέλεση. Βγήκε από τη γραμμή του και μπήκε στη δική μας, για να πεθάνουμε μαζί. Μας κατέβασαν στο λιμάνι. Ήτανε ένα μεγάλο μεταγωγικό που άνοιγε από μπροστά, μια μεγάλη μαύρη μπούκα. Μας χώσανε μέσα. Κατασκότεινα. Σκοντάψαμε πάνω σε ανθρώπους - αριστεροί όλοι - από Αλεξανδρούπολη και Λήμνο και Μυτιλήνη. Κατέβαινε το Αιγαίο και μας μάζευε όλους για τα Γιούρα, την Αλικαρνασσό, την Ικαριά.
Ατέλειωτες ώρες, στο σκοτάδι, ούτε νερό, ούτε φαΐ στο δρόμο για τα Γιούρα... Κι αφού δεν είχαμε τι να κάνουμε, τραγουδάγαμε".

Τη διακόπτω - θέλω να μάθω το τραγούδι. Νέος καθώς ήμουν, η φαντασία μου έπλαθε ήρωες πέρα από το ανθρώπινο, που πάνε στην εξορία τραγουδώντας αντάρτικα κι άλλα τέτοια επαναστατικά. Δεν είχα ακόμα χωνέψει την ομορφιά και το πολυδιάστατο της ανθρώπινης ψυχής.

- Ποιο τραγούδι λέγατε, θυμάσαι;
- Λέγαμε διάφορα, της εποχής τότε.
- Κάποιο συγκεκριμένο;
- Κάτσε να δεις, κάτσε.... Α, ναι! Αυτό:


Καλή σου ώρα κυρά-Μαρίτσα όπου βρίσκεσαι. Το Μεροπέλλι έχει φυλάξει τη ραπτομηχανή σου, στολισμένη με λουλούδια.

Πέμπτη, Απριλίου 12, 2012

Συνδιαμορφώνοντας την κοινωνία που οραματιζόμαστε

To παρόν κείμενο είναι σχέδιο υπό διαμόρφωση κειμένου Θέσεων και Αξιών για την κοινωνία που οραματιζόμαστε και θέλουμε να ζήσουμε.
Καλούμε όσους συμφωνούν με αυτές τις θεμελιώδεις αρχές να συμβάλουν στη να συνδιαμόρφωση του κειμένου αυτού, εξειδικεύοντας, εμπλουτίζοντας και συμπληρώνοντας το.
Επιθυμούμε, επιδιώκουμε και κτίζουμε  μια κοινωνία όπου

ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

  • Το δικαίωμα στη ζωή και την αξιοπρέπεια υπερβαίνει κάθε είδους ατομικό συμφέρον
  • Ισχύουν η απόλυτη ισονομία και η ισοπολιτεία ανεξαρτήτως θέσης στην κοινωνία.
  • Η δικαιοσύνη υπηρετεί τις παραπάνω αρχές.
  • Οι νομοθετικές, εκτελεστικές και δικαστικές δομές είναι σαφώς διαχωρισμένες, πηγάζουν από την κοινωνία, λειτουργούν για το συμφέρον αυτής, με πλήρη διαφάνεια και η κοινωνία ασκεί πλήρη έλεγχο σε αυτές.

ΕΡΓΑΣΙΑ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ, ΠΑΡΑΓΩΓΗ

Κάθε άνθρωπος
  • είναι δημιουργός και δικαιούται να απολαμβάνει τα αγαθά της εργασίας του και κανείς άλλος δεν μπορεί να τα καρπώνεται για ίδιον όφελος. Η ανθρωπότητα έχει εξίσου πρόσβαση στα αγαθά γιατί κανείς δεν μπορεί να είναι καλά όταν οι άνθρωποι γύρω του δεν είναι καλά.
  • συνεισφέρει στην κάλυψη των αναγκών της κοινωνίας μας. Ως βασικές ανάγκες της κοινωνίας μας ορίζονται όλα όσα έχει κατακτήσει η ανθρωπότητα στον πολιτισμό, τις επιστήμες και την τεχνολογία.
  • έχει δικαίωμα στην κάλυψη των βασικών τους αναγκών και είναι υποχρέωση της κοινωνίας να τις καλύπτει.
Οι πλουτοπαραγωγικές πηγές, συμπεριλαμβανόμενης και της γης, εκμεταλλεύσιμης και μη, αποτελούν κοινωνικό πλούτο. Ανήκουν στο κοινωνικό σύνολο και εξυπηρετούν μόνο τις ανάγκες του.

ΠΑΙΔΕΙΑ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΤΕΧΝΕΣ

  • Η γνώση είναι κοινωνικό αγαθό
  • Η παιδεία και ο πολιτισμός αποσκοπούν μόνο στην εξέλιξη του ανθρώπου, του ανθρώπινου πνεύματος.
  • Η παιδεία, σε όλες τις βαθμίδες της, είναι προσβάσιμη εξίσου απ’ όλους. Δομείται και εξελίσσεται με ευθύνη του συνόλου της κοινωνίας και υπηρετεί την εξέλιξη του ανθρώπου.
  • Η παιδεία δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να αντιμετωπίζεται ως εμπορεύσιμη αξία.

ΘΡΗΣΚΕΥΜΑ

Κάθε άνθρωπος δικαιούται να πιστεύει ότι η συνείδησή του υπαγορεύει. Από την άλλη δεν αναγνωρίζεται κανένα εμπράγματο ιδιοκτησιακό δικαίωμα σε κανένα δόγμα.

ΥΓΕΙΑ

  • Κάθε άνθρωπος δικαιούται να βιώνει, να υγιαίνει και να πεθαίνει με αξιοπρέπεια.
  • Οι κοινωνικές δομές της υγείας αποσκοπούν στην ανακούφιση του πόνου και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.
  • Οι κατακτήσεις της τεχνολογίας και της ιατρικής επιστήμης είναι διαθέσιμες εξίσου σε όλους.

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Το περιβάλλον είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ποιότητας της ζωής μας.
Μεταξύ της εκμετάλλευσης των πλουτοπαραγωγικών πηγών και την προστασία του περιβάλλοντος προκρίνεται αυτό που διασφαλίζει την καλύτερη ποιότητα ζωής.

ΑΣΦΑΛΕΙΑ

Όλοι οι πολίτες είμαστε υπεύθυνοι για την προάσπιση της ασφάλειας της κοινωνίας.
Πιστοί στη Χάρτα των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων,
  • Διακηρύσσουμε την ειρήνη με όλους τους λαούς της γης
  • Δηλώνουμε αλληλέγγυοι με όλους τους λαούς που αγωνίζονται για το ίδιο όραμα.
  • Αποτίουμε σεβασμό στον κάθε άνθρωπο ως οντότητα ανεξαρτήτως φύλου, αίματος, χρώματος, θρησκείας, σεξουαλικού προσανατολισμού.
  • Δηλώνουμε αλληλέγγυοι με όλους τους λαούς του κόσμου που αγωνίζονται για το ίδιο όραμα.

ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ - ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Ο τρόπος που η Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία λειτούργησε τόσο στην Ελλάδα όσο και στον ευρύτερο Ευρωπαϊκό χώρο, κατέληξε σε μορφές διοίκησης που έμπρακτα αμφισβητούν όλες τις παραπάνω θέσεις.
Γίνεται φανερό ότι πρέπει να ανοίξει τώρα η συζήτηση για το σύστημα διακυβέρνησης που θέλουμε, αξιοποιώντας τη μέχρι τώρα εμπειρία και εντοπίζοντας όχι μόνο τα θετικά αλλά και τα αρνητικά σημεία της εμπειρίας μας.

_______________________________

Το κείμενο δημοσιεύεται επίσης στα ιστολόγια:

Σάββατο, Απριλίου 07, 2012

Καλό ταξίδι...



Κι έτσι, η ηρωΐδα μας (όχι με την καλή έννοια), έφυγε.

Σήμερα το πρωί, στο ύπνο της, ξημερώματα μάλλον.
Σε ηλικία 85 ετών.

Παρασκευή, Απριλίου 06, 2012

Ριζοσπαστισμός χωρίς όραμα

Από μια σκοπιά, αυτά που ζούμε είναι τρομερά ενδιαφέροντα.

Μέσα σε περίπου 24 μήνες, όλη η διάρθρωση του ελληνικού πολιτικού συστήματος καταρρέει παταγωδώς. Δημιουργείται έτσι ένα κενό στο σύστημα διακυβέρνησης που δε φαίνεται εύκολο να μπορεί να καλυφθεί. Βέβαια, η ταχύτητα της αποδόμησης υποδεικνύει ότι οι συνθήκες για την κατάρρευση είχαν δημιουργηθεί ήδη μπορούμε πιθανόν να αναζητήσουμε την αρχή τους στις πρώτες εκλογές του 1974, όταν μπήκε το δίλημμα "Καραμανλής ή τανκς", παραβιάζοντας έτσι τη βασική αρχή της Δημοκρατίας: το δικαίωμα επιλογής.

Η μεν κοινωνία, που επιδεικτικά - και συχνά βίαια - απαξιώνει το δεδομένο πολιτικό σύστημα δεν φαίνεται να αντιπροτείνει κάποιες άλλες δομές διακυβέρνησης. Η "αμεσοδημοκρατία" παραμένει μια αόριστη προοπτική∙ παρ΄ ότι οι τεχνικές δυνατότητες υπάρχουν, δεν φαίνεται να προωθείται ως αίτημα και οι αναφορές στην "ηλεκτρονική διακυβέρνηση" εξαντλούνται στα όρια της "πάταξης της γραφειοκρατίας". 

Παράλληλα όμως, αναπτύσσεται ένας έντονος ριζοσπαστισμός. Μπορεί κανείς να το δει όχι μόνο στην εξάλειψη διάφορων αναστολών που εκδηλώνονται σαν επιθέσεις κατά πολιτικών προσώπων, αλλά και σε κάτι βαθύτερο  μια σειρά από έννοιες που δεν αποτελούσαν μέχρι τώρα θέματα συζήτησης ή διαφωνίας, αναδύονται τώρα σαν ζητήματα προς επίλυση: δημοκρατία, δικαίωμα στην εργασία, υγεία, εκπαίδευση, τι σημαίνει λαϊκή κυριαρχία ή εθνική ανεξαρτησία, τι μορφής εγγυήσεις παρέχει η ΕΕ για τη Δημοκρατία κι άλλα. Έτσι, πράγματα θεωρούμενα ως αυτονόητα - και κατά συνέπεια μη συζητήσιμα - έρχονται τώρα στο προσκήνιο απέναντι σε ένα πολιτικό σύστημα καθόλου προετοιμασμένο να τα συζητήσει και σε μια κοινωνία που θέλει να τα συζητήσει αλλά δεν μπορεί ακόμα να βρει τις λέξεις. Αυτό, λέγεται ριζοσπαστισμός.

Ως γνωστόν (ελπίζω) οι έννοιες ριζοσπαστισμός και προοδευτικότητα, δεν ταυτίζονται απαραιτήτως. Τα φασιστικά κινήματα είναι το κατ' εξοχήν παράδειγμα τυφλού ριζοσπαστισμού∙ τυφλού με την έννοια ότι δεν προτείνουν μια εξέλιξη. Ορίζοντας σαν εξέλιξη τη μετάβαση από απλούστερες μορφές οργάνωσης σε πιο σύνθετες, εννοώ ότι τα φασιστικά κινήματα δεν προτείνουν μια επόμενη μορφή οργάνωσης που θα ενσωματώνει όλη την υπάρχουσα περιπλοκότητα (κι άρα την εμπειρία). Αντίθετα προτείνουν την καταστροφή της ποικιλότητας, με μια ψευδο-δαρβινιστική ρητορική περί "επιβίωσης του ισχυροτέρου" (αυτό, ο Δαρβίνος δεν το είπε ποτέ).

Από την άλλη, ο ριζοσπαστισμός αυτός συναντά μια Αριστερά, που παρουσιάζει σαφώς τις παθογένειες του ευρύτερου πολιτικού συστήματος. 
- Πολύ καθαρά, το ΚΚΕ, αρνείται ρητά να αναλάβει οποιαδήποτε κυβερνητική ευθύνη, εκτός κι αν υπάρχει η προοπτική αντικατάστασης του καπιταλισμού. 
- Ο ΣΥΡΙΖΑ, πότε αρνείται το μνημόνιο και το καταριέται, και πότε (μέσω Παπαδημούλη συνήθως) προτείνει την επαναδιαπράγματευσή του. 
- Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ, προτείνει 4 άξονες για την ενότητα της Αριστεράς, αλλά ούτε το ΚΚΕ ούτε ο ΣΥΡΙΖΑ φαίνεται να ενδιαφέρονται. 
- Ο δε Κουβέλης, βγάζει σπυράκια εμφανώς και μόνο στη ιδέα του ριζοσπαστισμού.
Το συμπέρασμα είναι ότι, μπροστά σ' αυτή την ανάγκη να βρεθούν καινούργιες λέξεις, λέξεις που θα περιγράφουν ένα κόσμο ποιοτικά διαφορετικό (αυτός είναι πάντα ο στόχος του ριζοσπαστισμού), η Ελληνική Αριστερά συνεχίζει να καταφεύγει στα παλιά της λεξικά.

Παρόλ' αυτά, τα ποσοστά της Αριστεράς αυξάνονται. Αλλά ταυτόχρονα, ανεβαίνουν και εκείνα της ακροδεξιάς με πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις εκείνες της Χρυσής Αυγής αλλά και των Ανεξάρτητων Ελλήνων (δείτε το πρόγραμμά τους -  μνημείο εκσυγχρονισμένου εθνικοσοσιαλισμού). Κλασικά φαινόμενα ριζοσπαστικοποίησης.

Άρα έχουμε:
  • Ριζοσπαστισμό 
  • Ανικανότητα της Αριστεράς να τον απορροφήσει
  • Ανικανότητα του πολιτικού συστήματος να τον αμβλύνει
  •  Άνοδο της ακροδεξιάς
Όλα αυτά φτιάχνουν ένα εκρηκτικό μίγμα. Αν η Αριστερά κληθεί να κυβερνήσει και επιδείξει έμπρακτη ανικανότητα να προσφέρει ένα πειστικό κοινωνικό όραμα, η επόμενη κυβέρνηση θα είναι κυβέρνηση της ακροδεξιάς με άγριες εθνικιστικές εκδηλώσεις.

Ευτυχώς, έχω διαβατήριο.

Τρίτη, Απριλίου 03, 2012

Ιστορίες με λόφους από κουπόνια

Κανονικά, δε θα έπρεπε να το γράψω αυτό, θα 'πρεπε απλώς να προτείνω το βιβλίο που το διάβασα.
Αλλά έχοντας καταλάβει ότι λίγοι μεταξύ μας προλαβαίνουν στις μέρες μας να ...κάνουν σχέση με βιβλία, ενώ διαβάζουν στα πεταχτά κανένα blog, είπα να το βάλω.

Πρόκειται για το πρόβλημα του "Συνεταιρισμού φύλαξης νηπίων στο λόφο του Καπιτώλιου". Αναφέρεται από τον Paul Krugman στον έργο του "Η κρίση του 2008" (2009, Καστανιώτης). Το γεγονός είναι πραγματικό και δημοσιεύεται από τους Τζόαν και Ρίτσαρντ Σουίνι σε ένα άρθρο τους του 1978 με τίτλο "Η μονεταριστική θεωρία και η κρίση του συνεταιρισμού φύλαξης νηπίων του Λόφου του Καπιτώλιου".

Τη δεκαετία του 1970, ζευγάρια νέων κυρίως, που δούλευαν στο Λόφο του Καπιτώλιου, κρατούσαν εναλλάξ τα παιδιά τους ώστε οι γονείς να χαρούν τη βραδινή έξοδο. Επειδή τα ζευγάρια ήταν αρκετά (150) και ήταν δύσκολη η δίκαιη διαχείριση του χρόνου του ...νταντέματος, κάποιοι μπορούσε να θεωρηθεί ότι ήταν ριγμένοι και κάποιοι ωφελημένοι μεταξύ τους. Έτσι, έκαναν το προφανές: τύπωσαν κουπόνια [τύπωσαν χρήμα]. Τα κουπόνια μοιράστηκαν σε όλους και κάθε κουπόνι αντιστοιχούσε σε μια ώρα φύλαξης νηπίου. Έτσι, κάθε ζευγάρι, δικαιούταν ακριβώς το χρόνο φύλαξης που είχε προσφέρει και το ίδιο - τόσα κουπόνια απόθεμα, τόσες ώρες.

Το πράγμα όμως, άρχισε να μπλέκει μόλις κάποια ζευγάρια, αποφάσισαν να περικόψουν τις βραδινές τους εξόδους, και να νταντεύουν νήπια περισσότερα βράδια. Έτσι, μάζευαν περισσότερα κουπόνια, ώστε να μπορούν να βγαίνουν 3-4 ή και περισσότερα βράδια στη σειρά ή και να φεύγουν κάποια Σαββατοκύριακα [άρχισε η αποταμίευση και η συσσώρευση]. Τότε, τα ζευγάρια που είχαν ελάχιστα κουπόνια πλέον, αποφάσισαν ότι πρέπει να περιορίσουν τις εξόδους τους για να εξισορροπήσουν [επέβαλλαν λιτότητα]. Αλλά, η προσφορά νηπίων είχε μειωθεί: όποιος μπορούσε, κρατούσε τα παιδιά του, τα παιδιά των άλλων, τα κουπόνια του, και μάζευε κι άλλα [δημιουργήθηκε κρίση και το σύστημα μπήκε σε ύφεση].

Ας δούμε τι λέει ο Krugman:

"Πρώτον, γιατί εισήλθε σε ύφεση ο συνεταιρισμός; Όχι επειδή τα μέλη του έκαναν ελλιπώς τη δουλειά της φύλαξης: ίσως την έκαναν ελλιπώς, ίσως όχι, αλλά αυτό είναι άλλο θέμα. ... Το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στην παραγωγική ικανότητα του συνεταιρισμού [σ.σ. η οποία ήταν ανέπαφη] αλλά στην έλλειψη "ενεργού ζήτησης": ελάχιστη δαπάνη για για πραγματικά αγαθά (χρόνο φύλαξης) επειδή οι άνθρωποι προσπαθούσαν να συσσωρεύσουν μετρητά (κουπόνια φύλαξης)".

Δεν ήταν δηλαδή πρόβλημα ανταγωνιστικότητας ή παραγωγικότητας αλλά κάτι άλλο. Τι όμως; (εδώ θα μπορούσαμε να εισάγουμε τον Weber και την "προτεσταντική ηθική" του, αλλά θα το χοντρύνουμε πολύ - ας το αφήσουμε...).  Ο συνεταιρισμός έχει λοιπόν μπει σε βαθιά ύφεση και τίποτε δεν κινείται. Αν κανείς δεν προσφέρει νήπια για φύλαξη, τα κουπόνια παύουν να έχουν νόημα. Η συσσώρευση των κουπονιών σε λίγα χέρια, καταστρέφει το σύστημα μέσα στο οποίο τα κουπόνια αποκτούν αξία.

Η πρώτη σκέψη τους (δικηγόροι γαρ οι περισσότεροι) ήταν να ψηφιστεί ένας κανονισμός που θα υποχρέωνε κάθε ζευγάρι να βγαίνει έξω τουλάχιστον δυο φορές το μήνα (πριν γελάσετε θυμηθείτε ότι ο Βενιζέλος κι οι προκάτοχοί του προσπαθούν ακριβώς αυτό με τις αποδείξεις και τις ποινές αν οι αποδείξεις είναι λίγες: να αυξήσουν με το ζόρι την κατανάλωση). Το ζεύγος Σουίνι (οικονομολόγοι) έπεισαν τελικά τους δικηγόρους ότι η λύση βρισκόταν στο να δημιουργηθούν περισσότερα κουπόνια [να τυπωθεί κι άλλο χρήμα].

Λέει ο Krugman:

"Τα αποτελέσματα ήταν μαγικά: με μεγαλύτερα αποθέματα κουπονιών, τα ζευγάρια ήταν πιο πρόθυμα να βγαίνουν έξω [σ.σ. αυξήθηκε η κατανάλωση], πολλαπλασιάζοντας τις ευκαιρίες φύλαξης, κάτι που ώθησε κι άλλα ζευγάρια να βγαίνουν και ούτω καθεξής. Το ακαθάριστο προϊόν φύλαξης του συνεταιρισμού - που μετριόταν με τον αριθμό παιδιών που φυλάσσονταν - αυξήθηκε κατακόρυφα. Κι αυτό πάλι δεν έγινε επειδή τα ζευγάρια ξαφνικά έκαναν καλύτερα τη δουλειά της φύλαξης ή γιατί ο συνεταιρισμός προχώρησε σε ουσιώδεις μεταρρυθμίσεις. Έγινε απλώς γιατί διορθώθηκε το νομισματικό μπέρδεμα."

Αυτά με τον συνεταιρισμό.

Οπότε: ο αριθμός των € που κυκλοφορούν είναι πολύ συγκεκριμένος. Η Γερμανία αρνείται να τυπωθούν περισσότερα € μανιωδώς (αρνείται τα ευρω-ομόλογα).  Η Γερμανία, από το 2000 δεν δίνει αυξήσεις στους εργαζόμενούς της και έτσι συσσωρεύει τα € που κυκλοφορούν, κρατώντας τη δική της κατανάλωση χαμηλή. Ξαφνικά, όλη η αγορά της ευρωζώνης, παγώνει: κανείς δεν θέλει πλέον να αλλάξει τα ευρώ του (τα κουπόνια του) με αγαθά. Όλοι μπορούν να παράγουν αγαθά, αλλά κανείς δεν θέλει να καταναλώσει - άλλοι γιατί δεν έχουν να καταναλώσουν, κι άλλοι γιατί έχουν μεν, αλλά δεν θέλουν για να μη μειωθούν τα αποθέματά τους. Όλα παγώνουν κι η αρχική ιδέα που έκανε το ευρώ πολύτιμο, παύει να έχει νόημα.

Άρα: ή τυπώνονται (πολλά) περισσότερα ευρώ, ή βγαίνεις από το συνεταιρισμό, πετάς τα κουπόνια σου και φτιάχνεις ένα δικό σου, "εσωτερικό" συνεταιρισμό: γυρνάς στο δικό σου νόμισμα δηλαδή. Κι επειδή, δεν μπορούμε να περιμένουμε την (όποια) πολιτική αλλαγή στη Γερμανία ή τη Γαλλία σαν Δευτέρα Παρουσία, το μόνο που βλέπω είναι η έξοδος από την ευρωζώνη.
Άμεσα.